Sarlavha
31 2011, 23:53 

Biznes-reja


Ko`pchilik o`quvchilarimizning talablariga ko`ra bugundan boshlab biznesni tashkil qilish va uni olib borishga oid maqolalarni ham elon qila boshlayman. Bu seriyadagi birinchi maqolani kutib oling

Har qanday biznesni boshlashdan oldin albatta uni nima uchun qilayotganligingizni aniqlab olishingiz kerak bo’ladi. Keyin bu faoliyat bilan bog’liq bo’lgan xatarlarni ko’rib chiqishingiz kerak. Bu muammolar hal bo’lgandan keyin biznes reja ishlab chiqish talab qilinadi.

Biznes reja tuzish kerakligi haqidagi fikr deyarli 95 foiz tadbirkorlarning hayoliga ham kelmaydi. CHunki buni bekorga vaqt ketkazish deb tushunishadi. Moboda tuzishsa ham faqat kredit olish uchungina tuzishadi. Kichik korxona ochish va uning ishlarini yurgizish uchun qog’oz qoralashning keragi yo’q va bu ishlarni faqat miyani ishlatib qilish mumkin deb hisoblashadi.

SHunga qaramasdan men aytishim mumkinki, biznes reja eng avvalo tadbirkorning o’zi uchun kerak bo’ladi. U loyihaning istiqbolini tasavvur qilish uchun kerak bo’ladi. Biznes reja biznesingizning kelajagini ko’rsatuvchi modeldir. Bu model qanchalik mayda-chuydalarigacha ishlanganligi, har bitta holatning o’ylanganligi va har qanday sharoitga mos harakatlar mo’ljallanganligi sizning bu biznesning kelajagini qanchalik yaqqol tasavvur qilayotganligingizni bildiradi. SHaroitni qanchalik yaqqol tasavvur qilsangiz, siz uchun kutilmagan holatlar shunchalik kamroq bo’ladi va bunday holatlar sodir bo’lganda o’zingizni yo’qotib qo’ymasdan, to’g’ri qarorlar qabul qila olishingiz mumkin bo’ladi.

Biznes rejalarni tuzish bo’yicha juda ko’pchilik qo’llanmalar mavjud va ularning ko’pchiligining kelib chiqishi chet mamlakatlardandir. Bu qo’llanmalardan aynan sizning yoki bizning sharoitimizda to’g’ri ishlashini hech kim kafolatlamaydi. SHuning uchun ham ularga asoslanmaslik kerak. Haqiqiy biznesni boshlashdan oldin biznes rejani tuzishda uning xususiyatlariga e’tibor berish va unga ijodiy yondashish kerak.

Bunday modelni tuzishning o’ziga xos tomonlari mavjud. Ularga am al qilish kerak bo’ladi. Eng avvalo sizning bo’lg’usi biznesingizga asos bo’ladigan g’oyani aniqlashtirib olish kerak.

Aytaylik, siz o’zingizga bo’lg’usi biznes sohasi sifatida astrologiyani tanladingiz. YUlduzlarga qarab fol ko’rish ma’lum ilmiy asoslarga ega bo’lsa ham baribir ko’pchilik hollarda bu soha bilan aynan qalloblar shug’ullanishadi va bu soha qalloblikdan boshqa narsa emas. Lekin masalaning bu tomonlariga e’tibor bermasdan iqtisodiy jihatdan bu biznesni aniqlashtirib olamiz.

Eng avvalo astrologiyani g’oya sifatida ko’rib chiqamiz. Sizning sotadigan mahsulotingiz odamlarning tug’ilgan burji va burjlarning hozirgi joylashishiga qarab ularning kelajagini aytib berishdir. Bu jarayonda siz mijozingizning axborotga bo’lgan talabini qondiribgina qolmasdan uning boshqalar bilan muloqotda bo’lish, e’tiborda bo’lish talablarini qondirasiz va uning kelajakda muvaffaqiyatga erishishini va’da berasiz. SHunday qilib, sizning biznesingizning o’ziga xos tomonlari o’ziga e’tibor qaratishni xohlagan har bitta mijozga ko’p vaqt ajratish, qabulxonani biznesingizga mos ravishda bezatishni talab qilishi, sizning avtoritetingizni ko’taruvchi turli vositalardan foydalanishni talab qiladi. Ana shulardan kelib chiqib, siz bir kun davomida xizmat ko’rsatishingiz mumkin bo’lgan mijozlar sonini aniqlab olishingiz mumkin. Bu 8-10 kishidan ko’p bo’lmaydi.

SHundan keyin tashkiliy ishlarni va resurslarni rejalashtirishingiz kerak bo’ladi. Astrologiyada bu – joy, uning remonti, aloqa vositalari, reklama va yordamchidan iborat bo’lishi mumkin. Bularning asosida siz ishni boshlashingizdan oldin sarflashingiz kerak bo’lgan xarajatlarni (korxonani qayddan o’tkazish, joyni ijaraga olish, uning remonti, mebellar, aloqa vositalari bilan ta’minlash, reklama uchun dastlabki xarajatlar va boshqalar) va davriy ravishda qilinadigan xarajatlarni (ijarani, aloqa uchun, kommunal xizmatlar uchun, reklama uchun, sekretar, farroshning oyligi, soliqlar va davlat to’lovlari shaklidagi xarajatlar)  hisoblab chiqishingiz mumkin.

Xarajatlarni hisoblab chiqish unchalik katta muammo emas. Ularni sharoitdan kelib chiqib, yoki boshqa korxonalarnikiga o’xshatib hisoblab chiqarish mumkin. Lekin endi siz kelgusida olishingiz mumkin bo’lgan foydani hisoblab chiqishingiz kerak. Bu esa unchalik oson ish emas. Eng avvalo siz o’zingizning xizmatlaringizga bo’lgan talabni uning bahosi, raqobat sharoiti, reklama hajmidan kelib chiqib baholashingiz kerak. Buning uchun marketing tadqiqotlari o’tkazish kerak bo’ladi. Bu tadqiqotlarni shu ish bilan shug’ullanadigan firmalarga topshirishingiz yoki kichik biznes uchun o’zingiz o’tkazishingiz mumkin. Buning uchun shu faoliyat unga yaqinroq bo’lgan faoliyat bilan shug’ullanadigan boshqa shaxslar bilan muloqotda bo’lish va bu faktorlarning har biri uning biznesiga qanday ta’sir qilishini so’rashingiz mumkin.

Bu faktorlarni ko’rib chiqib, xizmatingiz uchun belgilaydigan bahoingiz va reklama hajmini eng ko’p foyda qoladigan qilib belgilashingiz mumkin.

Aytaylik mijozlarning o’rtacha soni N xizmatlaringiz uchun belgilangan baho C bilan quyidagicha bog’langan N=(25*10^8)/C^2. YA’ni xizmat haqini 20 000 so’m qilib belgilasangiz, bir kunda sizning qabulingizga 6 ta odam keladi, agar 10 000 so’m qilib belgilasangiz 25 kishi, 40 000 so’m bo’lganda esa 1-2 kishigina kelishini bilib olishingiz mumkin. Agar 100 000 so’m qilib qo’ysangiz haftada bitta mijoz kelish ehtimoli mavjud. Sizning imkoniyatlaringizdan kelib chiqib, bir kunda 10 ta mijozdan ortiq kishiga xizmat qila olmaganligingiz sababli bahoni 16 000 so’mdan tushirmaganingiz ma’qul. Sizning umumiy foydangiz D bu holda D=N*C formula yordamida topiladi va eng ko’p foyda C=16 000 so’m bo’lganda olinadi. YUqoridagi formula taxminan olinganligi va sizning holatingizda bu empirik formula boshqacharoq bo’lishini ham hisobga oling va uni chiqarishga urinib ko’ring. Bu holda maksimum nuqtasi boshqa qiymatda bo’lishi mumkin.

Lekin biz hali reklamaning sizning faoliyatingizga ta’sirini ko’rib chiqmadik. Aytaylik, mijozlarning o’rtacha soni reklamaga sarflangan harajatlarga bog’liqligi quyidagicha bo’lsin: N=R^0.5*2500/C^2, D=R^0.5*2500/C. Sizga qoladigan sof foyda bu holda P=D-R= R^0.5*2500/C-R. Bu foyda reklama xarajatlari R=(1250/C)^2 bo’lganda o’z maksimumiga erishadi. Albatta boshqacha bog’lanish funktsiyalarida boshqacha qiymatlarni olamiz. Lekin nima bo’lganda ham biz doimo ekstremumni topishimiz kerak bo’ladi..

Albatta, bu hisob-kitoblar baho va reklama bog’liqligining taxminiy tasavuvurinigina beradi. CHunki biz ishlayotgan ma’lumotlarning o’ziga yarasha xatoliklari mavjud. Lekin siz mana shu oddiygina misol yordamida ham optimal holatda sizning foydangiz zararingizdan ortiqcha bo’ladimi, yoki qancha miqdorga ortiqcha bo’ladi degan savollarga javob topishingizga yordam beradi.

Kirimning xarajatdan yuqorilik qiymati foyda deb ataladi. Bu – iqtisodiy foydadir. Bu qiymatlarni bilgan holda siz bu loyiha uchun qilgan xarajatlaringiz qancha muddatda qoplanishini va foydaga ishlay boshlashini aniqlashingiz mumkin. Agar bu muddat yarim yildan katta bo’lsa, xizmat ko’rsatish sohasida bunday biznes boshlashdan tiyilish kerak. CHunki bozor ancha tezroq o’zgarishi mumkin.

Hatto loyihani o’zini qoplash vaqti chidasa bo’lgudek bo’lganda ham (3-4 oy), siz foyda va chiqim nisbatining oylar davomida qanday o’zgarishi mumkinligini ko’rishingiz kerak. Bu narsa moliyaviy qiyinchiliklar qaysi vaqtda yuzaga kelishi mumkinligini oldindan bilishga imkon yaratadi. Bu esa sizga qancha miqdorda naqd pulni siz zahirada ushlab turishingiz kerakligini ko’rsatadi.

Buning uchun yangi excell fayl yaratasiz va vertikal bo’yicha chiqim turlarini, gorizontal bo’yicha bo’lsa davrni yozasiz. Davr odatda oylarda belgilanadi. Birinchi oyga hamma dastlabki chiqimlarni kiritasiz. Bularni qilganingizdan keyin yana ikkita grafa qo’shing: bular oylik saldo (foyda-chiqim) va kumulyativ saldo (loyihaning umumiy natijasi). Kumulyativ saldo bu oyning saldosi va o’tgan oyning kumulyativ saldosi yig’indisidan iborat bo’ladi. Endi bo’lsa foyda prognozi va chiqimlar grafalarini to’ldirib chiqing.

Bunda mijozlar sonining fasllar bo’yicha o’zgarishini ham hisobga olishni unutmang. Masalan yozda mijozlaringizning ko’pchiligi qo’shni mamlakatlarga ketib qolishi natijasida mijozlarning o’rtacha soni 2-3 marta kamayib ketishi mumkin.

Endi sizning qo’lingizda sizning firmangizning moliyaviy ahvoli to’g’risidagi dinamik jadval bor. Unda siz, agar bashoratlaringiz to’g’ri bo’lsa, qachon kumulyativ saldo minusdan plusga o’tishini ko’rishingiz mumkin. YAna siz qachon sizda qo’shimcha investitsiyalar yoki foydalanish uchun etarli miqdorda pul bo’lishi mumkinligini ham ko’rishingiz mumkin. Bunda bu chiqimlarning kattaligi ularni sarflash vaqtida xisobda mavjud bo’lgan pulning miqdori bilan emas, balki keyingi oylarning kumulyativ saldosi miqdori bilan o’lchanadi. U hech qachon nolga tushib qolmasligi kerak.

YAna shuni aytish kerakkki bu chegara siz loyihani o’z kuchingiz bilan, qarz olmasdan rivojlantirmoqchi bo’lsangizgina haqiqiydir. Lekin bizning sharoitimizda bu chegaralanishga amal qilish foydadan holi emas. Keyinroq biz moliyaviy menejment sohasi haqida ham to’xtalamiz va qanday qilib iloji boricha ko’proq tashqi moliyalashni kiritish, undan optimal foydalanish, tavakkalchilik va chiqimlarni kamaytirish, soliq imtiyozlaridan foydalanish haqida ham gaplashamiz.

Keyingi bosqichda biz biznes g’oyamizning boshqa ikir-chikirlari bilan tanishamiz. Oldingi bosqichda biz baho va reklamaning foydaga ta’sirini qisman ko’rib chiqqan edik. Aslini olganda bu faqat marketing siyosatining faqat ikkitagina qirrasidir. Haqiqatda bu siyosat foydaga ta’sir qiladigan juda ko’p faktorlarga bog’liqdir. Bular, jumladan: reklama strukturasi, imtiyoz va chegirmalar tizimi, turli sovg’alar, mijozlarni motivlash texnikalari va boshqalardir. Bu faktorlarning ta’sirini osongina hisoblab topishning iloji yo’q. Lekin biz buni hisoblab o’tirmaymiz ham. Uning o’rniga biz mijozlarni jalb qilish, ularni ushlab qolish va doimiy mijozga aylantirish, o’z xizmatlarimizdan tobaro ko’proq foydalanishlariga motivlash usullarining barchasini o’ylab topishimiz va yozib chiqishimiz kerak.

Hozirgi zamon biznesida eng asosiy element – bu mijozdir. Hammma xizmatlar uning talablaridan kelib chiqib ko’rsatiladi. Agar siz mijozga bir marta fol ko’rsangiz va uni to’rt tomoning qibla deb qo’yib yuborsangiz, uni o’zingizga jalb qilish uchun reklamaga sarflagan mablag’ingizni havoga sovurgan hisoblanasiz. Mijozni ushlab qolish, yangisini jalb qilishga nisbatan bir necha marta arzonga tushishini esdan chiqarmang.

Mijoz bilan o’zaro muloqot vaqtida uning sizning faoliyatingiz bilan yaqin aloqada bo’lgan barcha talablarini o’rganishingiz va ko’rsatiladigan xizmatlar turining ko’paytirishingiz kerak. Masalan ko’pchilik mijozlarga yulduzlar bashoratidan tashqari qo’ldagi chiziqlar bo’yicha fol ko’rish ham kerak bo’ladi. Buning uchun tegishli yo’nalishdagi faoliyat ko’rsatuvchi kishini o’zingizga hamkor yoki yordamchi qilib oling. Unga o’z mijozingizni, joyingizni va nomingizni berish yo’li bilan hamkoringizning ishlagan pullaridan ham o’z ulushingizni olasiz.

Keyinchalik ko’rsatiladigan xizmatlar ro’yxatini tibbiy korrektsiya xizmatlari bilan kengytirishingiz mumkin bo’ladi. Buning uchun tajribada tekshirilgan va hech qanday muammolar keltirib chiqarmaydigan vositalardan foydalanishingiz kerak bo’ladi. Bularga misol qilib turli dorivor o’simliklardan damlamalar yoki fizioterapevtik asboblarni keltirish mumkin. Bu vositalarning sizning obro’yingiz va folbinlik fonida qo’llanilishi oddiy psixosomatik ta’sir qilgandagidan kattaroq samara ko’rsatishiga olib keladi. Bularning hammasiga gipnozni ham qo’shsangiz issiq-sovuq, ko’z tegishidan himoyalash, turli xil osteoxondrozlarni davolash va kelajakni oldindan bashorat qilish kabi kompleks xizmatlarni ko’rsatgan bo’lasiz.

Albatta, ko’rsatadigan xizmatlaringiz ro’yxatini boshidanoq buncha ko’paytirishning iloji bo’lmasligi mumkin. CHunki buning uchun dastlabki mablag’, tashkiliy ishlar va sizning vaqtingiz va kuchingiz bunga etmay qolishi mumkin. Lekin biznes muvozanatlashgan va tashkiliy ishlar kamaygan vaqtida uni rivojlantirish uchun sizning rejalaringiz tayyor bo’lishi kerak. O’z biznesingizning bir joyda to’xtab qolmasligi va doimiy rivojlanishda bo’lishini ta’minlashingiz kerak bo’ladi. Bu imkoniyatlar sizning biznes rejangizda aks etishi kerak bo’ladi.

Sizning biznesingiz hali juda kichkina bo’lishiga qaramasdan undan sizdan boshqa yana bir nechta kishi ishlaydi. SHunday ekan siz korporativ madaniyat haqida ham o’ylashingizga to’g’ri keladi.

Bu narsaga mensimasdan qaramasligingiz kerak. Hamkorlar orasidagi yoki xo’jayin va yordamchi orasidagi o’zaro tushunmovchiliklar biznesni yo’qqa chiqarishi mumkin. Masalan, siz sog’lom hayot tarzini targ’ib qilsangizu, rahbarni so’ragan mijozlarga sekretaringiz “Kechagidan keyin boshi og’riyapti” desa bu siz uchun antireklama bo’ladi. YOki seretarkangiz telefon qilganlardan tezroq qutulishga urinsa, ancha mijozlarni va ular bilan birga pullaringizni ham yo’qotasiz.

Korporativ madaniyatning yo’qligi ana shunday yomon natijalarga olib kelishi mumkin.

Korporativ madaniyatni shakllantirish uchun birga ishlaydigan xodimlaringiz va hamkorlaringizni yig’ib, bir piyola choy ustida asosiy narsalarni va nimalarga rioya qilishmasa, birga ishlay olmasligingizni ularga tushuntirishingiz kerak bo’ladi. Masalan, mijozning har qanday talabini bajarish kerakligi va unga xushmuomalada bo’lish kerakligini. CHunki sizdan voz kechgan har bitta mijoz yo’qotilgan pullar ekanligini xodimlaringiz yaxshi tushunishlari kerak. Demak bu narsa ularning maoshlariga ham ta’sir qiladi.

Bundan tashqari majburiylik chegaralari tushunchalarini ham uqtirish kerak. Masalan, birorta xodimingiz ishga chiqmadi va bu haqda ogoxlantirishni ham o’ziga ep ko’rmadi. Demak, keyingi tushuntirishlar hisobga o’tmaydi. Farroshga “toza” deganda nimani tushunishingiz, sekretarkaga bo’lsa “choy” deganda nimani tushunishingizni (bu juda nozik masala, uni har kim har xil tushunadi. CHunki birov uchun juda achchiq choy boshqa uchun qaynagan suv deb tushunilishi mumkin) uqtirishingiz kerak.

Oldindan har bitta xodimingiz bilishi va amal qilish kerak bo’lgan narsalarni aniqlashtirib olishingiz va buni ularga tushuntirishingiz kerak. Aks holda birinchi kundanoq har xil mayda chuyda tushunmovchiliklar kelib chiqishi, kichkina janjallar paydo bo’lishi, ularni vaqtida hal qilishning iloji yo’qligi natijasida ular katta janjallarga aylanib ketishi mumkin.

Mijozlarni qabul qiladigan xonangizning dizayni va xizmat ko’rsatish jarayonining qanday kechishi ham muhim ahamiyatga ega. Masalan, devorlarga burjlarning har xil xolatlari tushirilgan bo’lishi, kelgan mijozga fol ko’rishni darrov boshlamasdan, u bilan dastlabki suhbat o’tkazilishi, keyin asosiy yoritkichlarni o’chirib nimqorong’ida asosiy jarayonga kirishish kerakligi va hakozolar.

Endi bo’lsa siz o’z biznesingiz uchun mulkchilikning qanday shaklini tanlashingiz kerakligini aniqlab olishingiz kerak. YA’ni sizning yuridik shaxs sifatidagi maqomingiz aniqlanishi kerak. Qonun bir qancha turdagi yuridik shaxslarni tashkil qilish imkoniyatini beradi. Lekin ularning har birining o’z afzalliklari va kamchiliklari mavjud. Xususiy tadbirkor bo’lasizmi yoki xususiy korxona tashkil qilasizmi? Balki aksiyadorlik jamiyati tashkil qilarsiz? Balki nodavlat notijorat tashkiloti bo’lar? Jamoa korxonasiga nima deysiz? Balki sizga jamoatchilik tashkiloti ma’qul bo’lar? Diniy idorachi? Balki biror davlat idorasi tarkibida kichikroq bir bo’lim tashkil qilsangiz foydasi kattaroq bo’lar? YUridik shaxsni o’z shahringizda yoki tumaningizda qayddan o’tkazasizmi yoki uni chet el tashkiloti sifatida qayd qildirasizmi? Balki ofshorda yoki tsivilizatsiyalashgan biror davlatda joylashtirarsiz?

Korxona tashkil qilish variantlari juda ko’p va ularning har birining tagida nimalar yotishini bilishingiz kerak bo’ladi. Bu endi katta bir kitobning mavzusidir. SHuning uchun bu boradagi ma’lumotlarni berishni boshqa maqolalarga, seminarlarga va kitoblarga qoldiramiz.

Endi bo’lsa o’z moliyaviy ishlaringizni qanday yurgizishni o’ylab ko’radigan vaqt keldi. Bunda o’z foydangizni ham kamaytirmaslik va davlat idoralarining qora ro’yxatiga tushib qolmaslik haqida o’ylash kerak bo’ladi. Pulning hammasini faqat kassa orqali o’tkazasizmi? YOki bankda hisob ochasizmi? Qaysi bankda va nechta hisob raqami ochtirasiz? Qaysi provodkalarni o’tkazasiz? Mijozlar to’lovlarining rasmiy atalishi qanday bo’ladi? Soliq organlari hisobotiga nimalarni qo’shasiz? Ishchilarga maosh to’laysizmi yoki boshqacha usullar bilan to’laganingiz ma’qulmi?

Bularning hammasini oldindan o’ylab ko’rish kerak bo’ladi. Agar bular haqida aniq tasavvurga ega bo’lmasangiz, tez orada har xil tushunmovchiliklar kelib chiqadi, shtraflar to’lay boshlaysiz va har xib davlat organlariga ishingiz tusha boshlaydi. Moliyaviy faoliyatning barcha ikir-chikirlari buxgalter tomonidan emas, aynan biznesning xo’jayini tomonidan o’ylab chiqilishi kerak. CHunki buxgalter soliqlarni iloji boricha kamaytirish, shtraf va boshqa bosh og’rig’ilardan qutulishdan xo’jayinchalik manfaatdor emas.

YOllanma xodimlar bilan o’zaro muloqot va ishlash tartibi qanday bo’lishini ham oldindan o’ylab ko’rishingiz kerak. Eng avvalo sizning ular bilan o’zaro aloqalaringizni belgilab beradigan shartnoma shaklini ishlab chiqishingiz kerak. Sizni ishchilar va xodimlar bilan bo’ladigan har xil muammolardan himoya qiladigan hamma mayda-chuydalar yozilgan shartnomadir. Agar buni oldindan tayyorlab qo’ysangiz va unga amal qilsangiz kelgusida sodir bo’lishi mumkin bo’lgan muammolarning oldini olasiz va ortiqcha chiqimlardan qutulasiz.

Ishchilar sizning foydangiz uchun bor kuchlari bilan ishlashlari uchun ularga maoshni qanday to’lashingizni ham o’ylab ko’rishingiz kerak. Masalan telefon qo’ng’iroqlariga javob berishga mas’ul xodimning maoshi u jalb qilgan mijozlar soniga bog’liq bo’lsa, u har bitta qo’ng’iroq qiluvchini albatta sizning oldingizga bir kirib chiqishiga erishishga harakat qiladi.

Endi bo’lsa siz tuzgan dastlabki o’zgaruvchan moliyaviy rejaga mana shu faktorlarning ta’sirini ko’rib chiqishingiz kerak. Rejani bunday detallashtirish natijasida qanday yangi imkoniyatlar paydo bo’lishi haqida o’ylab ko’ring.

Moliyaviy ishlar, rasmiylashtirish, marketing, korporativ madaniyat, mulkchilik shakli, xodimlar va boshqa detallarni alohida ko’rib chiqqandan keyin, ularning barchasini birga qarab chiqing. Ularning bir-biriga ta’siri qanday bo’lishi va bir-biriga qarama-qarshilik qilmasligiga e’tibor bering. Biznesingizning hamma qirralarini birlashtirib, yagona kartina hosil bo’lishiga erishing. Boshda ushbu yagona kartinani ushlagan holda oldingi o’tgan har bir bosqichni qaytadan bajarib chiqing. Umumiy kartinaga mos kelmagan qirralarni olib tashlang va o’zingizning biznes-kontseptsiyangizni yangidan yarating.

Agar kontseptsiyada biror tushunmovchiliklar bo’lsa, ularni hal qilishga harakat qiling.

Biznes kontseptsiyangiz haqidagi fikrlaringizni keyingi kuni davom ettiring. Keyin bu fikrlarni bir chekkaga yig’ishtirib qo’ying va ularga uch kundan keyin qayting, keyin bir haftadan keyin, keyin ikki, keyin bir oydan so’ng uni qayta ko’rib chiqing. SHu bir oy davomida sizning bo’lg’usi biznesingiz haqidagi g’oya shakllanada va rivojlanadi hamda oxirgi, tugallangan, original biznes kontseptsiya paydo bo’ladi. Bu kontseptsiya bilan siz ishga sho’ng’ishingiz mumkin. Keyingi masla uni amaliyotga tadbiq qilishda qoladi.

Biznes-reja

Ko`pchilik o`quvchilarimizning talablariga ko`ra bugundan boshlab biznesni tashkil qilish va uni olib borishga oid maqolalarni ham elon qila boshlayman. Bu seriyadagi birinchi maqolani kutib oling

Har qanday biznesni boshlashdan oldin albatta uni nima uchun qilayotganligingizni aniqlab olishingiz kerak bo’ladi. Keyin bu faoliyat bilan bog’liq bo’lgan xatarlarni ko’rib chiqishingiz kerak. Bu muammolar hal bo’lgandan keyin biznes reja ishlab chiqish talab qilinadi.

Biznes reja tuzish kerakligi haqidagi fikr deyarli 95 foiz tadbirkorlarning hayoliga ham kelmaydi. CHunki buni bekorga vaqt ketkazish deb tushunishadi. Moboda tuzishsa ham faqat kredit olish uchungina tuzishadi. Kichik korxona ochish va uning ishlarini yurgizish uchun qog’oz qoralashning keragi yo’q va bu ishlarni faqat miyani ishlatib qilish mumkin deb hisoblashadi.

SHunga qaramasdan men aytishim mumkinki, biznes reja eng avvalo tadbirkorning o’zi uchun kerak bo’ladi. U loyihaning istiqbolini tasavvur qilish uchun kerak bo’ladi. Biznes reja biznesingizning kelajagini ko’rsatuvchi modeldir. Bu model qanchalik mayda-chuydalarigacha ishlanganligi, har bitta holatning o’ylanganligi va har qanday sharoitga mos harakatlar mo’ljallanganligi sizning bu biznesning kelajagini qanchalik yaqqol tasavvur qilayotganligingizni bildiradi. SHaroitni qanchalik yaqqol tasavvur qilsangiz, siz uchun kutilmagan holatlar shunchalik kamroq bo’ladi va bunday holatlar sodir bo’lganda o’zingizni yo’qotib qo’ymasdan, to’g’ri qarorlar qabul qila olishingiz mumkin bo’ladi.

Biznes rejalarni tuzish bo’yicha juda ko’pchilik qo’llanmalar mavjud va ularning ko’pchiligining kelib chiqishi chet mamlakatlardandir. Bu qo’llanmalardan aynan sizning yoki bizning sharoitimizda to’g’ri ishlashini hech kim kafolatlamaydi. SHuning uchun ham ularga asoslanmaslik kerak. Haqiqiy biznesni boshlashdan oldin biznes rejani tuzishda uning xususiyatlariga e’tibor berish va unga ijodiy yondashish kerak.

Bunday modelni tuzishning o’ziga xos tomonlari mavjud. Ularga am al qilish kerak bo’ladi. Eng avvalo sizning bo’lg’usi biznesingizga asos bo’ladigan g’oyani aniqlashtirib olish kerak.

Aytaylik, siz o’zingizga bo’lg’usi biznes sohasi sifatida astrologiyani tanladingiz. YUlduzlarga qarab fol ko’rish ma’lum ilmiy asoslarga ega bo’lsa ham baribir ko’pchilik hollarda bu soha bilan aynan qalloblar shug’ullanishadi va bu soha qalloblikdan boshqa narsa emas. Lekin masalaning bu tomonlariga e’tibor bermasdan iqtisodiy jihatdan bu biznesni aniqlashtirib olamiz.

Eng avvalo astrologiyani g’oya sifatida ko’rib chiqamiz. Sizning sotadigan mahsulotingiz odamlarning tug’ilgan burji va burjlarning hozirgi joylashishiga qarab ularning kelajagini aytib berishdir. Bu jarayonda siz mijozingizning axborotga bo’lgan talabini qondiribgina qolmasdan uning boshqalar bilan muloqotda bo’lish, e’tiborda bo’lish talablarini qondirasiz va uning kelajakda muvaffaqiyatga erishishini va’da berasiz. SHunday qilib, sizning biznesingizning o’ziga xos tomonlari o’ziga e’tibor qaratishni xohlagan har bitta mijozga ko’p vaqt ajratish, qabulxonani biznesingizga mos ravishda bezatishni talab qilishi, sizning avtoritetingizni ko’taruvchi turli vositalardan foydalanishni talab qiladi. Ana shulardan kelib chiqib, siz bir kun davomida xizmat ko’rsatishingiz mumkin bo’lgan mijozlar sonini aniqlab olishingiz mumkin. Bu 8-10 kishidan ko’p bo’lmaydi.

SHundan keyin tashkiliy ishlarni va resurslarni rejalashtirishingiz kerak bo’ladi. Astrologiyada bu – joy, uning remonti, aloqa vositalari, reklama va yordamchidan iborat bo’lishi mumkin. Bularning asosida siz ishni boshlashingizdan oldin sarflashingiz kerak bo’lgan xarajatlarni (korxonani qayddan o’tkazish, joyni ijaraga olish, uning remonti, mebellar, aloqa vositalari bilan ta’minlash, reklama uchun dastlabki xarajatlar va boshqalar) va davriy ravishda qilinadigan xarajatlarni (ijarani, aloqa uchun, kommunal xizmatlar uchun, reklama uchun, sekretar, farroshning oyligi, soliqlar va davlat to’lovlari shaklidagi xarajatlar)  hisoblab chiqishingiz mumkin.

Xarajatlarni hisoblab chiqish unchalik katta muammo emas. Ularni sharoitdan kelib chiqib, yoki boshqa korxonalarnikiga o’xshatib hisoblab chiqarish mumkin. Lekin endi siz kelgusida olishingiz mumkin bo’lgan foydani hisoblab chiqishingiz kerak. Bu esa unchalik oson ish emas. Eng avvalo siz o’zingizning xizmatlaringizga bo’lgan talabni uning bahosi, raqobat sharoiti, reklama hajmidan kelib chiqib baholashingiz kerak. Buning uchun marketing tadqiqotlari o’tkazish kerak bo’ladi. Bu tadqiqotlarni shu ish bilan shug’ullanadigan firmalarga topshirishingiz yoki kichik biznes uchun o’zingiz o’tkazishingiz mumkin. Buning uchun shu faoliyat unga yaqinroq bo’lgan faoliyat bilan shug’ullanadigan boshqa shaxslar bilan muloqotda bo’lish va bu faktorlarning har biri uning biznesiga qanday ta’sir qilishini so’rashingiz mumkin.

Bu faktorlarni ko’rib chiqib, xizmatingiz uchun belgilaydigan bahoingiz va reklama hajmini eng ko’p foyda qoladigan qilib belgilashingiz mumkin.

Aytaylik mijozlarning o’rtacha soni N xizmatlaringiz uchun belgilangan baho C bilan quyidagicha bog’langan N=(25*10^8)/C^2. YA’ni xizmat haqini 20 000 so’m qilib belgilasangiz, bir kunda sizning qabulingizga 6 ta odam keladi, agar 10 000 so’m qilib belgilasangiz 25 kishi, 40 000 so’m bo’lganda esa 1-2 kishigina kelishini bilib olishingiz mumkin. Agar 100 000 so’m qilib qo’ysangiz haftada bitta mijoz kelish ehtimoli mavjud. Sizning imkoniyatlaringizdan kelib chiqib, bir kunda 10 ta mijozdan ortiq kishiga xizmat qila olmaganligingiz sababli bahoni 16 000 so’mdan tushirmaganingiz ma’qul. Sizning umumiy foydangiz D bu holda D=N*C formula yordamida topiladi va eng ko’p foyda C=16 000 so’m bo’lganda olinadi. YUqoridagi formula taxminan olinganligi va sizning holatingizda bu empirik formula boshqacharoq bo’lishini ham hisobga oling va uni chiqarishga urinib ko’ring. Bu holda maksimum nuqtasi boshqa qiymatda bo’lishi mumkin.

Lekin biz hali reklamaning sizning faoliyatingizga ta’sirini ko’rib chiqmadik. Aytaylik, mijozlarning o’rtacha soni reklamaga sarflangan harajatlarga bog’liqligi quyidagicha bo’lsin: N=R^0.5*2500/C^2, D=R^0.5*2500/C. Sizga qoladigan sof foyda bu holda P=D-R= R^0.5*2500/C-R. Bu foyda reklama xarajatlari R=(1250/C)^2 bo’lganda o’z maksimumiga erishadi. Albatta boshqacha bog’lanish funktsiyalarida boshqacha qiymatlarni olamiz. Lekin nima bo’lganda ham biz doimo ekstremumni topishimiz kerak bo’ladi..

Albatta, bu hisob-kitoblar baho va reklama bog’liqligining taxminiy tasavuvurinigina beradi. CHunki biz ishlayotgan ma’lumotlarning o’ziga yarasha xatoliklari mavjud. Lekin siz mana shu oddiygina misol yordamida ham optimal holatda sizning foydangiz zararingizdan ortiqcha bo’ladimi, yoki qancha miqdorga ortiqcha bo’ladi degan savollarga javob topishingizga yordam beradi.

Kirimning xarajatdan yuqorilik qiymati foyda deb ataladi. Bu – iqtisodiy foydadir. Bu qiymatlarni bilgan holda siz bu loyiha uchun qilgan xarajatlaringiz qancha muddatda qoplanishini va foydaga ishlay boshlashini aniqlashingiz mumkin. Agar bu muddat yarim yildan katta bo’lsa, xizmat ko’rsatish sohasida bunday biznes boshlashdan tiyilish kerak. CHunki bozor ancha tezroq o’zgarishi mumkin.

Hatto loyihani o’zini qoplash vaqti chidasa bo’lgudek bo’lganda ham (3-4 oy), siz foyda va chiqim nisbatining oylar davomida qanday o’zgarishi mumkinligini ko’rishingiz kerak. Bu narsa moliyaviy qiyinchiliklar qaysi vaqtda yuzaga kelishi mumkinligini oldindan bilishga imkon yaratadi. Bu esa sizga qancha miqdorda naqd pulni siz zahirada ushlab turishingiz kerakligini ko’rsatadi.

Buning uchun yangi excell fayl yaratasiz va vertikal bo’yicha chiqim turlarini, gorizontal bo’yicha bo’lsa davrni yozasiz. Davr odatda oylarda belgilanadi. Birinchi oyga hamma dastlabki chiqimlarni kiritasiz. Bularni qilganingizdan keyin yana ikkita grafa qo’shing: bular oylik saldo (foyda-chiqim) va kumulyativ saldo (loyihaning umumiy natijasi). Kumulyativ saldo bu oyning saldosi va o’tgan oyning kumulyativ saldosi yig’indisidan iborat bo’ladi. Endi bo’lsa foyda prognozi va chiqimlar grafalarini to’ldirib chiqing.

Bunda mijozlar sonining fasllar bo’yicha o’zgarishini ham hisobga olishni unutmang. Masalan yozda mijozlaringizning ko’pchiligi qo’shni mamlakatlarga ketib qolishi natijasida mijozlarning o’rtacha soni 2-3 marta kamayib ketishi mumkin.

Endi sizning qo’lingizda sizning firmangizning moliyaviy ahvoli to’g’risidagi dinamik jadval bor. Unda siz, agar bashoratlaringiz to’g’ri bo’lsa, qachon kumulyativ saldo minusdan plusga o’tishini ko’rishingiz mumkin. YAna siz qachon sizda qo’shimcha investitsiyalar yoki foydalanish uchun etarli miqdorda pul bo’lishi mumkinligini ham ko’rishingiz mumkin. Bunda bu chiqimlarning kattaligi ularni sarflash vaqtida xisobda mavjud bo’lgan pulning miqdori bilan emas, balki keyingi oylarning kumulyativ saldosi miqdori bilan o’lchanadi. U hech qachon nolga tushib qolmasligi kerak.

YAna shuni aytish kerakkki bu chegara siz loyihani o’z kuchingiz bilan, qarz olmasdan rivojlantirmoqchi bo’lsangizgina haqiqiydir. Lekin bizning sharoitimizda bu chegaralanishga amal qilish foydadan holi emas. Keyinroq biz moliyaviy menejment sohasi haqida ham to’xtalamiz va qanday qilib iloji boricha ko’proq tashqi moliyalashni kiritish, undan optimal foydalanish, tavakkalchilik va chiqimlarni kamaytirish, soliq imtiyozlaridan foydalanish haqida ham gaplashamiz.

Keyingi bosqichda biz biznes g’oyamizning boshqa ikir-chikirlari bilan tanishamiz. Oldingi bosqichda biz baho va reklamaning foydaga ta’sirini qisman ko’rib chiqqan edik. Aslini olganda bu faqat marketing siyosatining faqat ikkitagina qirrasidir. Haqiqatda bu siyosat foydaga ta’sir qiladigan juda ko’p faktorlarga bog’liqdir. Bular, jumladan: reklama strukturasi, imtiyoz va chegirmalar tizimi, turli sovg’alar, mijozlarni motivlash texnikalari va boshqalardir. Bu faktorlarning ta’sirini osongina hisoblab topishning iloji yo’q. Lekin biz buni hisoblab o’tirmaymiz ham. Uning o’rniga biz mijozlarni jalb qilish, ularni ushlab qolish va doimiy mijozga aylantirish, o’z xizmatlarimizdan tobaro ko’proq foydalanishlariga motivlash usullarining barchasini o’ylab topishimiz va yozib chiqishimiz kerak.

Hozirgi zamon biznesida eng asosiy element – bu mijozdir. Hammma xizmatlar uning talablaridan kelib chiqib ko’rsatiladi. Agar siz mijozga bir marta fol ko’rsangiz va uni to’rt tomoning qibla deb qo’yib yuborsangiz, uni o’zingizga jalb qilish uchun reklamaga sarflagan mablag’ingizni havoga sovurgan hisoblanasiz. Mijozni ushlab qolish, yangisini jalb qilishga nisbatan bir necha marta arzonga tushishini esdan chiqarmang.

Mijoz bilan o’zaro muloqot vaqtida uning sizning faoliyatingiz bilan yaqin aloqada bo’lgan barcha talablarini o’rganishingiz va ko’rsatiladigan xizmatlar turining ko’paytirishingiz kerak. Masalan ko’pchilik mijozlarga yulduzlar bashoratidan tashqari qo’ldagi chiziqlar bo’yicha fol ko’rish ham kerak bo’ladi. Buning uchun tegishli yo’nalishdagi faoliyat ko’rsatuvchi kishini o’zingizga hamkor yoki yordamchi qilib oling. Unga o’z mijozingizni, joyingizni va nomingizni berish yo’li bilan hamkoringizning ishlagan pullaridan ham o’z ulushingizni olasiz.

Keyinchalik ko’rsatiladigan xizmatlar ro’yxatini tibbiy korrektsiya xizmatlari bilan kengytirishingiz mumkin bo’ladi. Buning uchun tajribada tekshirilgan va hech qanday muammolar keltirib chiqarmaydigan vositalardan foydalanishingiz kerak bo’ladi. Bularga misol qilib turli dorivor o’simliklardan damlamalar yoki fizioterapevtik asboblarni keltirish mumkin. Bu vositalarning sizning obro’yingiz va folbinlik fonida qo’llanilishi oddiy psixosomatik ta’sir qilgandagidan kattaroq samara ko’rsatishiga olib keladi. Bularning hammasiga gipnozni ham qo’shsangiz issiq-sovuq, ko’z tegishidan himoyalash, turli xil osteoxondrozlarni davolash va kelajakni oldindan bashorat qilish kabi kompleks xizmatlarni ko’rsatgan bo’lasiz.

Albatta, ko’rsatadigan xizmatlaringiz ro’yxatini boshidanoq buncha ko’paytirishning iloji bo’lmasligi mumkin. CHunki buning uchun dastlabki mablag’, tashkiliy ishlar va sizning vaqtingiz va kuchingiz bunga etmay qolishi mumkin. Lekin biznes muvozanatlashgan va tashkiliy ishlar kamaygan vaqtida uni rivojlantirish uchun sizning rejalaringiz tayyor bo’lishi kerak. O’z biznesingizning bir joyda to’xtab qolmasligi va doimiy rivojlanishda bo’lishini ta’minlashingiz kerak bo’ladi. Bu imkoniyatlar sizning biznes rejangizda aks etishi kerak bo’ladi.

Sizning biznesingiz hali juda kichkina bo’lishiga qaramasdan undan sizdan boshqa yana bir nechta kishi ishlaydi. SHunday ekan siz korporativ madaniyat haqida ham o’ylashingizga to’g’ri keladi.

Bu narsaga mensimasdan qaramasligingiz kerak. Hamkorlar orasidagi yoki xo’jayin va yordamchi orasidagi o’zaro tushunmovchiliklar biznesni yo’qqa chiqarishi mumkin. Masalan, siz sog’lom hayot tarzini targ’ib qilsangizu, rahbarni so’ragan mijozlarga sekretaringiz “Kechagidan keyin boshi og’riyapti” desa bu siz uchun antireklama bo’ladi. YOki seretarkangiz telefon qilganlardan tezroq qutulishga urinsa, ancha mijozlarni va ular bilan birga pullaringizni ham yo’qotasiz.

Korporativ madaniyatning yo’qligi ana shunday yomon natijalarga olib kelishi mumkin.

Korporativ madaniyatni shakllantirish uchun birga ishlaydigan xodimlaringiz va hamkorlaringizni yig’ib, bir piyola choy ustida asosiy narsalarni va nimalarga rioya qilishmasa, birga ishlay olmasligingizni ularga tushuntirishingiz kerak bo’ladi. Masalan, mijozning har qanday talabini bajarish kerakligi va unga xushmuomalada bo’lish kerakligini. CHunki sizdan voz kechgan har bitta mijoz yo’qotilgan pullar ekanligini xodimlaringiz yaxshi tushunishlari kerak. Demak bu narsa ularning maoshlariga ham ta’sir qiladi.

Bundan tashqari majburiylik chegaralari tushunchalarini ham uqtirish kerak. Masalan, birorta xodimingiz ishga chiqmadi va bu haqda ogoxlantirishni ham o’ziga ep ko’rmadi. Demak, keyingi tushuntirishlar hisobga o’tmaydi. Farroshga “toza” deganda nimani tushunishingiz, sekretarkaga bo’lsa “choy” deganda nimani tushunishingizni (bu juda nozik masala, uni har kim har xil tushunadi. CHunki birov uchun juda achchiq choy boshqa uchun qaynagan suv deb tushunilishi mumkin) uqtirishingiz kerak.

Oldindan har bitta xodimingiz bilishi va amal qilish kerak bo’lgan narsalarni aniqlashtirib olishingiz va buni ularga tushuntirishingiz kerak. Aks holda birinchi kundanoq har xil mayda chuyda tushunmovchiliklar kelib chiqishi, kichkina janjallar paydo bo’lishi, ularni vaqtida hal qilishning iloji yo’qligi natijasida ular katta janjallarga aylanib ketishi mumkin.

Mijozlarni qabul qiladigan xonangizning dizayni va xizmat ko’rsatish jarayonining qanday kechishi ham muhim ahamiyatga ega. Masalan, devorlarga burjlarning har xil xolatlari tushirilgan bo’lishi, kelgan mijozga fol ko’rishni darrov boshlamasdan, u bilan dastlabki suhbat o’tkazilishi, keyin asosiy yoritkichlarni o’chirib nimqorong’ida asosiy jarayonga kirishish kerakligi va hakozolar.

Endi bo’lsa siz o’z biznesingiz uchun mulkchilikning qanday shaklini tanlashingiz kerakligini aniqlab olishingiz kerak. YA’ni sizning yuridik shaxs sifatidagi maqomingiz aniqlanishi kerak. Qonun bir qancha turdagi yuridik shaxslarni tashkil qilish imkoniyatini beradi. Lekin ularning har birining o’z afzalliklari va kamchiliklari mavjud. Xususiy tadbirkor bo’lasizmi yoki xususiy korxona tashkil qilasizmi? Balki aksiyadorlik jamiyati tashkil qilarsiz? Balki nodavlat notijorat tashkiloti bo’lar? Jamoa korxonasiga nima deysiz? Balki sizga jamoatchilik tashkiloti ma’qul bo’lar? Diniy idorachi? Balki biror davlat idorasi tarkibida kichikroq bir bo’lim tashkil qilsangiz foydasi kattaroq bo’lar? YUridik shaxsni o’z shahringizda yoki tumaningizda qayddan o’tkazasizmi yoki uni chet el tashkiloti sifatida qayd qildirasizmi? Balki ofshorda yoki tsivilizatsiyalashgan biror davlatda joylashtirarsiz?

Korxona tashkil qilish variantlari juda ko’p va ularning har birining tagida nimalar yotishini bilishingiz kerak bo’ladi. Bu endi katta bir kitobning mavzusidir. SHuning uchun bu boradagi ma’lumotlarni berishni boshqa maqolalarga, seminarlarga va kitoblarga qoldiramiz.

Endi bo’lsa o’z moliyaviy ishlaringizni qanday yurgizishni o’ylab ko’radigan vaqt keldi. Bunda o’z foydangizni ham kamaytirmaslik va davlat idoralarining qora ro’yxatiga tushib qolmaslik haqida o’ylash kerak bo’ladi. Pulning hammasini faqat kassa orqali o’tkazasizmi? YOki bankda hisob ochasizmi? Qaysi bankda va nechta hisob raqami ochtirasiz? Qaysi provodkalarni o’tkazasiz? Mijozlar to’lovlarining rasmiy atalishi qanday bo’ladi? Soliq organlari hisobotiga nimalarni qo’shasiz? Ishchilarga maosh to’laysizmi yoki boshqacha usullar bilan to’laganingiz ma’qulmi?

Bularning hammasini oldindan o’ylab ko’rish kerak bo’ladi. Agar bular haqida aniq tasavvurga ega bo’lmasangiz, tez orada har xil tushunmovchiliklar kelib chiqadi, shtraflar to’lay boshlaysiz va har xib davlat organlariga ishingiz tusha boshlaydi. Moliyaviy faoliyatning barcha ikir-chikirlari buxgalter tomonidan emas, aynan biznesning xo’jayini tomonidan o’ylab chiqilishi kerak. CHunki buxgalter soliqlarni iloji boricha kamaytirish, shtraf va boshqa bosh og’rig’ilardan qutulishdan xo’jayinchalik manfaatdor emas.

YOllanma xodimlar bilan o’zaro muloqot va ishlash tartibi qanday bo’lishini ham oldindan o’ylab ko’rishingiz kerak. Eng avvalo sizning ular bilan o’zaro aloqalaringizni belgilab beradigan shartnoma shaklini ishlab chiqishingiz kerak. Sizni ishchilar va xodimlar bilan bo’ladigan har xil muammolardan himoya qiladigan hamma mayda-chuydalar yozilgan shartnomadir. Agar buni oldindan tayyorlab qo’ysangiz va unga amal qilsangiz kelgusida sodir bo’lishi mumkin bo’lgan muammolarning oldini olasiz va ortiqcha chiqimlardan qutulasiz.

Ishchilar sizning foydangiz uchun bor kuchlari bilan ishlashlari uchun ularga maoshni qanday to’lashingizni ham o’ylab ko’rishingiz kerak. Masalan telefon qo’ng’iroqlariga javob berishga mas’ul xodimning maoshi u jalb qilgan mijozlar soniga bog’liq bo’lsa, u har bitta qo’ng’iroq qiluvchini albatta sizning oldingizga bir kirib chiqishiga erishishga harakat qiladi.

Endi bo’lsa siz tuzgan dastlabki o’zgaruvchan moliyaviy rejaga mana shu faktorlarning ta’sirini ko’rib chiqishingiz kerak. Rejani bunday detallashtirish natijasida qanday yangi imkoniyatlar paydo bo’lishi haqida o’ylab ko’ring.

Moliyaviy ishlar, rasmiylashtirish, marketing, korporativ madaniyat, mulkchilik shakli, xodimlar va boshqa detallarni alohida ko’rib chiqqandan keyin, ularning barchasini birga qarab chiqing. Ularning bir-biriga ta’siri qanday bo’lishi va bir-biriga qarama-qarshilik qilmasligiga e’tibor bering. Biznesingizning hamma qirralarini birlashtirib, yagona kartina hosil bo’lishiga erishing. Boshda ushbu yagona kartinani ushlagan holda oldingi o’tgan har bir bosqichni qaytadan bajarib chiqing. Umumiy kartinaga mos kelmagan qirralarni olib tashlang va o’zingizning biznes-kontseptsiyangizni yangidan yarating.

Agar kontseptsiyada biror tushunmovchiliklar bo’lsa, ularni hal qilishga harakat qiling.

Biznes kontseptsiyangiz haqidagi fikrlaringizni keyingi kuni davom ettiring. Keyin bu fikrlarni bir chekkaga yig’ishtirib qo’ying va ularga uch kundan keyin qayting, keyin bir haftadan keyin, keyin ikki, keyin bir oydan so’ng uni qayta ko’rib chiqing. SHu bir oy davomida sizning bo’lg’usi biznesingiz haqidagi g’oya shakllanada va rivojlanadi hamda oxirgi, tugallangan, original biznes kontseptsiya paydo bo’ladi. Bu kontseptsiya bilan siz ishga sho’ng’ishingiz mumkin. Keyingi masla uni amaliyotga tadbiq qilishda qoladi.



Bu xujjatning URLi: http://www.mardon.uz/blog/post_1306868016.html



.

: 1  
: 2  
[0-9]:  
email: 3  


  1. 50 .
  2. 50 .
  3. . - .
  4. , http:// .
    .
    .
[01] [02] [03] [04] [05] [06] [07] [08] [09] [10]


Home RSS Email Login
 
2011 .
1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031

Sarlavha
Blog qoidalari
Blog bo`yicha qidirish:


RSS










Katalog qatnashchisi

Ushbu saytga tashrif buyurganingizdan mamnunman

Bu saytda siz:

Siz bu to`g`rida ma`lumot olishni xohlaysizmi?

Unda ismingiz va e-mailingizni kiriting:

Yopish